Dương Bích Liên (1924-1988) dấn thân và hiến dâng cho nghệ thuật đến mức lơ đăng, quên cả đời sống hạnh phúc t́nh cảm riêng tư của ḿnh. Ông sống độc thân, khép kín, gần như tách biệt với thế giới bên ngoài. Khi giật ḿnh tỉnh ra và có ư muốn lấy vợ th́ tóc ông đă bạc trắng như vôi.
Tuy nhiên, như một nghịch lư, ông cũng có một vài mối t́nh riêng, kín đáo, đầy trắc ẩn trong cuộc đời giàu tâm tư của người nghệ sĩ. Cuối đời, sức khỏe ông suy sụp nhanh. Trong đó,phần lớn do tác hại của những chén rượu mạnh đă góp phần tàn phá cơ thể vốn mong manh, phong trần của người nghệ sĩ. Vài ngày trước khi chết, ông triền miên uống rượu và hầu như hoàn toàn "tịch cốc" (chữ ông đă dùng để nói là ông không thiết ăn ǵ nữa) Ông đă Chết nằm như mơ. Cái chết của ông chỉ được biết đến khi những người hàng xóm gơ cửa nhà ông mà không bao giờ c̣n nghe thấy tiếng ông trả lời nữa.

Xuất thân trong một gia đ́nh quyền thế và giầu có ,Dương Bích Liên là con trai duy nhất của một ông quan tri phủ. Nhưng đến năm 17 tuổi bỗng dưng máu nghệ sĩ giời cho đă nổi lên và ông đă muốn từ bỏ cảnh sống giầu sang để chạy theo cuộc đời gió bụi.Ông gặp gỡ họa sĩ Hoàng Lập Ngôn vào năm 1941,khi đó Họa sĩ Hoàng Lập Ngôn vừa thiết kế xong chiếc xe ngựa và đặt tên cho chiếc xe tự chế của ḿnh là " Nhà Lăn Mê Ly" ,hoạ sĩ dùng chiếc xe ngựa kéo này làm phương tiện giao thông để đi vẽ trực cảnh khắp đó đây,và Dương Bích Liên đă được họa sĩ Hoàng Lập Ngôn cho nhập hội, lên xe lăn... xuyên Việt. Nhưng chiếc xe "Nhà Lăn Mê Ly" tưởng sẽ phiêu du đất trời dài lâu nhưng chỉ lăn được đến Thanh Hoá th́ quan phủ sai người đi truy t́m. Người nhà quan phủ t́m ra "Nhà lăn Mê Ly" và áp giải cậu công tử về nhà. Sau chuyến lăng du có tính chất số mệnh ấy, Dương Bích Liên đă quyết định ghi tên theo học Trường Mỹ Thuật Đông Dương.Từ đây, Dương Bích Liên đă bắt đầu bước vào cuộc chơi với nghệ thuật của h́nh và mầu.
Với một lối sống như người lập dị, bất cần
Ông là họa sĩ cô đơn và kỳ dị,"Đời không hiểu tôi và tôi cũng không hiểu đời, v́ thế nên tôi xin thu ḿnh nhỏ lại" Dương Bích Liên là người có tật nói lắp, nhiều câu nói của ông, tôi đă nghe ông lặp đi lặp lại nhiều lần. Và mỗi khi ông chợt nghĩ ra một câu nào hay hay, của ông hay trích dẫn của ai đó, th́ cứ cách vài phút ông lại nói lại và cứ mỗi lần ông nói lại câu đó lại là... nói lắp, khiến người nghe buộc phải thuộc ḷng câu nói đó, "Chơi càng hay, vẽ càng hay" và " Chúng ḿnh mất hết chỉ c̣n nhau", rồi "Đi và về cùng một nghĩa như nhau" và " Trong nghệ thuật không có sự tiến bộ" Một câu nữa của ông cũng rất gây ấn tượng cho tôi : " Cuộc sống càng nhiễu nhương th́ nghệ thuật càng trở nên trừu tượng"...
Lúc sinh thời, Dương Bích Liên thường hay đến chơi Bùi Xuân Phái, hai ông là bạn cùng học từ thời là sinh viên trường Mỹ thuật Đông dương. Họ thấu hiểu và cảm thông những quan điểm nghệ thuật của nhau, ngay cả đôi khi họ có những khác biệt về suy nghĩ.

Dương Bích Liên là người dị ứng ghê gớm với người lạ hoặc không cùng 'kênh' với ông, khi đang ngồi chơi với Bùi Xuân Phái, nếu có bất kỳ ai t́nh cờ đến chơi, ông đều lặng lẽ đứng dậy ra về. Và mỗi khi ông đến, bao giờ ông cũng đi rón rén để nh́n qua cửa sổ xem trong nhà có khách của Bùi Xuân Phái không, nếu có, ông sẽ lại rón rén chuồn rất nhanh. Không phải ông có tính kiêu ngạo mà do cá tính ông như vậy, tôi nghĩ ông không phải kiêu ngạo là bởi v́ thời đó, ngoài những người trong giới họa, th́ hầu như thiên hạ chẳng ai biết Dương Bích Liên là ai, và nhiều người nếu biết th́ lại nhầm Dương Bích Liên là một ...nữ nghệ sĩ. V́ tên ông trùng với tên nữ ca sĩ Bích Liên, một giọng ca rất nổi tiếng vào thời đó

Dương Bích Liên có cách nói chuyện về hội họa dễ gây ấn tượng cho người nghe, ông cho rằng hội họa là cơi riêng tư, là nơi bộc lộ những cảm xúc của ḿnh, mỗi tác phẩm phải có dấu ấn riêng của tâm hồn, dù chưa ai hiểu, chưa ai thích cũng không cần bận tâm nhiều. Ông chỉ vẽ những vấn đề đă yêu thích và nghiền ngẫm thật sâu về nó. Mặt khác, nghệ thuật của Dương Bích Liên có tác động nhiều bởi lư thuyết sách vở mà ông nghiên cứu rất nhiều, hầu như những sách ông nghiên cứu đều bằng nguyên tác tiếng Pháp. Có lẽ v́ thế đă làm ông trở nên khó tính với chính ḿnh, ông vẽ chậm và nhọc nhằn hơn nhiều nếu so sách với lối vẽ và quan niệm của Bùi Xuân Phái. Một lần ông cũng có nói " Moi vẽ bức thiếu nữ, thường th́ ngay từ đầu, bên trong moi phải có cái ham muốn faire lamour với người thiếu nữ ấy th́ bức tranh mới có thể đẹp được" Nghĩa là ông cũng chỉ thích vẽ những ǵ đă làm ông ham muốn và yêu nó.
Giai đoạn sáng tác sung sức nhất của Dương Bích Liên ở vào thập niên 60, 70, trong những năm tháng này, ông đă từng hăm hở gửi các tác phẩm của ḿnh tham dự triển lăm nhưng chúng đều đă sớm bị loại, như bức "Hào" và bức "Bác Hồ nói chuyện với Vệ Quốc Quân" Riêng bức thứ 2, sau khi bị loại, người ta không bao giờ c̣n thấy tăm tích tác phẩm này nữa, và cũng không thấy có ai nói đến nó nữa. Bức tranh mô tả cảnh Hồ Chí Minh đang nói chuyện với người lính Vệ Quốc Quân ở trong Chiến khu Việt Bắc. Lư do bức tranh bị loại là họa sĩ đă vẽ người lính nhắm mắt trong khi vị lănh tụ đang nói chuyện. Nhưng theo cách lư giải của Dương Bích Liên th́ chỉ khi nào người ta extreme (cực sướng) th́ người ta mới thường nhắm mắt.Ông muốn giải thích rằng người lính đang ngất ngây khi nghe lănh tụ căn dặn,chỉ bảo. Nhưng vào thời thời đó, cách diễn giải của người họa sĩ không thuyết phục được ban giám tuyển, v́ họ cho rằng, lănh tụ đang nói chuyện mà người nghe lại ngủ, thế nên tác phẩm này bị loại ngay khi họ vừa được nh́n thấy nó. Người ta cho rằng Dương Bích Liên đă tự ái và đau buồn v́ sự ghẻ lạnh của giới chính thống đối với những tác phẩm của ḿnh, thế nên về cuối đời ông đă gần như không có hứng thú sáng tác, ông rơi vào chán nản và gần như bỏ cuộc, người ta không thấy họa sĩ vẽ thêm được tác phẩm nào xuất sắc nữa. Năm 1984, Nhà nước chính thức mời bộ tứ " Sáng, Nghiêm, Liên, Phái" tổ chức triển lăm cá nhân. Chỉ có riêng Dương Bích Liên từ chối, lư do chính và cũng là sự giải thích dễ thấy nhất là trong xưởng vẽ của ông hầu như chẳng c̣n có bức tranh nào. Tất cả tác phẩm đă được ông cho 'lên đường' để đổi lấy những chai rượu mạnh từ trước đó.

Tôi nhớ lần cuối cùng Dương Bích Liên và Bùi Xuân Phái ngồi uống rượu với nhau, bữa đó ông đến từ chiều, Bùi Xuân Phái cũng phải hai lần bảo tôi cầm chai đi mua rượu trắng về cho các ông uống. Dương Bích Liên uống nhiều, càng uống ông càng nói hăng, măi đến 2 giờ đêm. Tôi thấy Bùi Xuân Phái đă thấm mệt, nên đă chủ động d́u Dương Bích Liên đứng dậy và nói " Để cháu đưa tiễn bác về nhà" Giữa đêm hôm, đường phố Hà Nội không một bóng người, chỉ có hai bác cháu đang d́u nhau đi trên hè phố. Một tay Dương Bích Liên bá vai tôi, c̣n tay kia vẫn ôm khư khư cái nón cối. Trên đường đi, tôi ngỏ ư muốn có một bức tranh của ông để chơi. Dương Bích Liên như tỉnh rượu hẳn, ông bảo tôi như mắng " Nếu cậu đă là một thằng họa sĩ th́ đừng bao giờ tính chuyện chơi tranh của một thằng họa sĩ khác, bởi v́ nếu cậu phục lăn nghệ thuật của nó th́ cậu c̣n vẽ được cái ǵ hay hớm nữa ? Là họa sĩ, cậu cũng không cần phải đánh ghen với thằng họa sĩ nào, nếu có đánh ghen th́ hăy đánh ghen với Gauguin, Van Gogh. Phải có tinh thần như vậy th́ mới ḥng mong khá lên được" .
Đêm hôm đó, tôi tiễn Dương Bích Liên đến đầu con dốc phố Bà Triệu, đến đó ông bảo tôi là ông tự về được v́ nhà ông ở dưới con dốc. Tôi dừng lại và nh́n theo dáng đi liêu xiêu của người họa sĩ được xếp vào bộ tứ huyền thoại “Sáng - Nghiêm - Liên - Phái” danh giá vào bậc nhất làng hội họa Việt Nam. H́nh ảnh cuối cùng về Dương Bích Liên trong tôi là h́nh ảnh bóng dáng một người say đang đi loặng quạng khuất dần dưới triền con dốc của phố Bà Triệu.

Nh́n vào những tác phẩm Dương Bích Liên để lại người ta nhận thấy, mảng đề tài Chân dung thiếu nữ của Dương Bích Liên được xem là thành công hơn cả, và có một thành ngữ của giới mộ điệu Phố Phái - Gái Liên đă khẳng định điều đó.
Trước khi giă từ trần thế , Dương Bích Liên đă bày tỏ nguyện vọng của ḿnh với bạn :" Sau này, trong cái ngày tôi sang bên kia thế giới, tôi không muốn có ai là người lớn, tôi muốn đến đưa tiễn tôi là hai đứa trẻ nhỏ, một trai, một gái, chúng ăn mặc thật correct. Chỉ có hai đứa trẻ ấy, đi lững thững theo chiếc xe ngựa trở cái xác không hồn của tôi ra nghĩa trang và đừng có người lớn nào đi theo cả." Nhưng khi Dương Bích Liên chết, người ta đă không dám chiều theo ư muốn đó của ông. Vài năm sau khi Dương Bích Liên chết, các nhà làm phim đă dựng lại toàn bộ chi tiết mà nguyện vọng của nhà danh họa đă bày tỏ, có hai đứa trẻ, ăn mặc đúng điệu, theo kiểu Châu Âu, lững thững đi theo chiếc xe ngựa trở cỗ quan tài, vừa đi chúng vừa rắc những cánh hoa xuống hai ven đường, trong khung cảnh của trời chiều mùa thu. Bộ phim có tựa đề là :Sắc vàng lặng lẽ
BTPhuong

Họa sĩ Dương Bích Liên và họa sĩ Bùi Xuân Phái_Ảnh chụp năm 1984
Sinh thời, ông có rất ít bạn thân ngoại trừ Bùi Xuân Phái và Nguyễn Sáng.

H́nh ảnh họa sĩ Dương Bích Liên lúc nào cũng ôm khư khư chiếc mũ cối trong ṿng tay. Hồi mới giải phóng miền Nam, ông vô chơi Sài G̣n, Dương Bích Liên lấy làm lạ là khi đi vào khu đèn đỏ của dân ăn chơi đất Sài Thành, họa sĩ đi đến đâu th́ các kiều nữ ngực trần bỏ chạy té tác và lảng tránh ông thật mau lẹ.Ngạc nhiên và phân vân quá, Dương Bích Liên bèn t́m người để hỏi cho biết rơ nguyên nhân. Sau ông mới vỡ lẽ ra là do ông đội cái nón cối (người Sài G̣n khi đó, không ai đội loại nón cối này) v́ thế các bướm đêm đă tá hỏa v́ nhầm tưởng họa sĩ Dương Bích Liên là quan chức lănh đạo đi thanh tra, rà soát địa bàn

Mai không những được tiếng là kiều nữ xinh đẹp nhất Hà Nội thời ấy (1982) mà c̣n v́ từng được các danh họa huyền thoại vẽ chân dung: Dương Bích Liên, Bùi Xuân Phái. Họa sĩ Dương Bích Liên từng có một cuộc t́nh mê man và vô vọng với cô người mẫu này
 

Tác Phẩm Của Họa Sĩ Dương Bích Liên