Dương Tường
|
|
Có Một Thế Giới Phái
...Không phải về bất kỳ nghệ sĩ nào,nhà văn,nhà thơ nào,ta cũng
có thể nói là người đó đă tạo nên thế giới riêng của ḿnh,trừ
phi ,cao hơn cả nhân cách và bản sắc độc đáo rất rơ nét,tác phẩm
của anh (hay chị) ta bày ra một cơi tâm linh đích thực ,mà ,khi
phiêu du trong đó ,ta không thể không cảm thấy thấm nhuần cái
tinh thần khôn diễn tả nổi bằng lời của nó.Tôi,tôi nói hẳn hoi :
thế giới Phái,như người ta nói thế giới Picasso(le monde
picasien),thế giới Tche'khov (le mond tche'khovien),thế giới
Rimboud (le monde rimbaldien)...
Vậy đó,tôi sung sướng thả ḿnh vào trong thế giới Phái.Để ngất
ngây với những bao la trời nước,doi sông ,cồn cát ,những con
thuyền nằm trên bến nghe biển thở dạt dào từng hơi sóng mặn. Để
ngẩn ngơ trước cái duyên Lọ Lem của những cô gái hồn nhiên làm
đẹp trước gương,những cảnh hậu trường sân khấu chèo. Và nhất là
để trầm lặng suy tư trong tiếng nói rêu phong của những phố cổ
Hà Nội ,phố cổ Hội An hay những phố đường rừng mạn ngược.Con mắt
của Bùi Xuân Phái dơi vào sự vật,tôi nghĩ ,có chút ǵ na ná như
cái da diết trong cách nh́n của Ce'zanne,người khai mở đường hội
họa hiện đại Pháp."Khi tôi nh́n cái ǵ" ,Tôi không dám ngoảng
đi,sợ mắt ḿnh xoạc rách". Chính bởi thế nên Bùi Xuân Phái đă
phát hiện thấy trong cái nôm tục thường nhật những ǵ vi tế
nhất,cũng là b́nh dị nhất mà ta dễ bỏ qua mặc dù luôn luôn nằm
trong tầm cảm thụ của ta. Ai có thể ,hơn Phái,đọc được những tâm
sự phố trên những mái ngói thâm hàng thế kỷ sương mưa ,trên
những mảng vữa lở lói,những bức tường rêu phủ nham nhở ,trên
những đầu hồi nhà,trên những ngọn đèn đêmchao đưa trên dây điện
dăng ngang một ngă tư? Nhà thơ nào đă từng nói ,như Phái,bắt
được nhịp đập thỗa xuyến của Hà Nội "ba mươi sáu phố phường",của
Hà Nội xưa "ngàn năm văn vật" ?
Không hề là nhạc sĩ ,Bùi Xuân Phái lại nắm rất vững một thủ pháp
tinh tế trong sáng tác nhạc: biến tấu trên một chủ đề. Cũng một
góc phố Hàng Mắm hay Hàng Bạc,Hàng Nón hay Phất Lộc,anh cho ta
vô vàn biến tấu,vô vàn dạng ,không trùng lặp,mỗi dạng chứa đựng
một tâm trạng,mỗi dạng lung linh một sắc độ ánh sáng mới.Ai đếm
được bao nhiêu lần Phái trở lại với chủ đề hóa trang chèo,với
ngôi đền Bạch Mă ,với cây đa Ngơ Gạch,với những tấm bia Văn Miếu
? Tôi hiểu sự hănh diện của những Việt Kiều xa nước có được một
vài bức tranh Phái-dù chỉ thuộc loại "mini"-treo trên tường nhà
ḿnh. Một trí thức ở Paris viết thư về cho bạn :..." Ḿnh có đến
nhà mấy vị có máu mặt(tức là có tiền),họ treo tranh xấu dễ sợ
luôn.Càng thấy nhớ anh Bùi Xuân Phái. Và nhớ câu không biết là
của ai :" Quand on voit la tete des gens auxquels Dieu accorde
la fortune,on comrpend son me'pris des richesses ( Khi ta thấy
mặt mũi những kẻ được Thượng Đế ban cho tài sản chợt hiểu Người
khinh rẻ của cải nhường nào )" Mới biết giáo dục thẩm mỹ ở đây
(tức là ở Pháp)cũng khó...không phải ở gần Picasso (về địa lư )
th́ đương nhiên là dạng đâu. Ngồi coi lại mấy tấm ảnh mầu chụp
tranh anh Phái,bỗng thấy thèm nó trên tường như tâm hồn thèm cửa
sổ..."
Ngôn ngũ tạo h́nh của Phái là một mà cũng là đa bội: vẫn là cái
đậm đà nhân hậu ấy,cái duyên mộc ấy,mà khi th́ trầm mặc hiền
triết,khi th́ tươi ngon như trái dưa hấu vừa bổ. Thảng hoặc ,hồn
nhiên đến độ tưởng như vụng về tựa nét vẽ trẻ thơ khôn thể bắt
chước.
Bùi Xuân Phái biết vẽ cả những cái không -hiện -diện.Trong những
tranh đạt nhất của Phái,bồng bềnh những hiện diện ,khônghiện
diện tạo nên cái chiều thứ tư giao nối không gian -thời gian.
 Đứng trước một Ô Quan Chưởng đẫm mầu hoàng hôn,tôi nghe nghe
ngân nga hoài cái âm hưởng Thanh Quan..." Lối xưa xe ngựa hồn
thu thảo/Thềm cũ lâu đài bóng tịch dương"...Ở một ngoẹo đường
khuy nọ ,có lúc tôi tưởng sắp nhô ra một bác gánh phở rong,với
chiếc mũ "phớt" điển h́nh đến độ đă trỏ thành thành ngữ .Và rất
nhiều lần ,tôi có cảm giác gần như xác thực là một số tranh phố
của Phái tỏa ra mùi hoa sữa ,cái mùi hương rất Hà Nội ,rất mùa
-thu-Hà Nội,nôn nao như gom ngàn luyến nhớ .
Cảm ơn Bùi Xuân Phái cùng cái thế giới anh tạo nên.Tôi cứ nghĩ
chân thật và hồn nhiên rằng,đền đáp những ǵ anh đă cho cuộc đời
bây giờ và mai sau,đời sẽ trả lại anh tấm hộ chiếu đi vào bất
tử.
Dương Tường
|
